ظرفیت‌های عشایر باید از یک ذخیره ملی به یک مزیت اقتصادی تبدیل شود
سپیدار‌آنلاین: گروه اجتماعی
رئیس سازمان امور عشایر کشور با تأکید بر ظرفیت‌های گسترده جامعه عشایری در حوزه‌های اقتصادی، امنیتی، گردشگری، صنایع دستی و تولید، گفت: ظرفیت‌های عشایر کشور یک ذخیره راهبردی و ژنتیکی ارزشمند است که باید ارزش اقتصادی آن به‌صورت واقعی در برنامه‌ریزی‌ها و حساب‌های ملی مورد توجه قرار گیرد.
جهانبخش میرزاوند در جلسه شورای عشایر استان البرز با اشاره به جایگاه جامعه عشایری در اقتصاد و امنیت کشور اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم و مغفول، تبیین جایگاه واقعی جامعه عشایری و ظرفیت‌های گسترده این بخش است؛ ظرفیتی که در دوران جنگ تحمیلی نیز توانمندی خود را در حوزه تولید، پشتیبانی و خدمت‌رسانی نشان داد.
وی با بیان اینکه جامعه عشایری از تاب‌آورترین جوامع کشور در برابر بحران‌هاست، افزود: در شرایط جنگی و بحرانی، امکانات و ظرفیت‌های سازمان امور عشایر در اختیار استانداران، شوراهای تأمین و ستادهای بحران قرار می‌گیرد و ذخایر و شبکه‌های خدماتی از جمله آرد، سوخت و آب شرب می‌تواند در خدمت مدیریت بحران قرار گیرد.میرزاوند ادامه داد: سازمان امور عشایر کشور دارای ظرفیت گسترده‌ای در حوزه آبرسانی است و صدها دستگاه کامیون و تانکر برای تأمین آب شرب در اختیار این بخش قرار دارد که بخشی از آنها استیجاری و بخش عمده متعلق به سازمان است.رئیس سازمان امور عشایر کشور با اشاره به تجربه مدیریت بحران در حوادث و آتش‌سوزی‌ها گفت: یکی از تجربه‌های ارزشمند ما این بود که با ایجاد سازوکار مناسب برای تأمین آب مورد نیاز خودروهای آتش‌نشانی، از اتلاف زمان آنها برای رفت‌وبرگشت و پر کردن مخازن جلوگیری شد و این تجربه می‌تواند در سایر بحران‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد.وی با اشاره به تفاوت ساختار دامداری عشایری با دامداری صنعتی تصریح کرد: هرچه به سمت دامداری صنعتی حرکت می‌کنیم، وابستگی به نهاده‌های وارداتی و آسیب‌پذیری در برابر بحران‌ها افزایش می‌یابد، اما بخش عمده نیاز غذایی دام عشایری از عرصه‌های طبیعی تأمین می‌شود و همین موضوع، این جامعه را در برابر جنگ، تحریم و اختلال در زنجیره واردات مقاوم‌تر می‌کند.میرزاوند گفت: امروز بیش از ۲۵ درصد گوشت قرمز کشور توسط جامعه عشایری تولید می‌شود و این ظرفیت با استفاده از دانش، فناوری و افزایش بهره‌وری می‌تواند به شکل قابل توجهی افزایش یابد.وی با تأکید بر ضرورت علمی‌سازی تولید در جامعه عشایری افزود: در استان البرز نیز ظرفیت‌های مناسبی برای اجرای طرح‌های علمی و پایلوت در حوزه دامداری وجود دارد و با استفاده از دانش دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توان شاخص‌هایی مانند میزان زایش، تلفات دام، ضریب تبدیل خوراک و بهره‌وری تولید را ارتقا داد.رئیس سازمان امور عشایر کشور ادامه داد: کاهش تلفات، افزایش بهره‌وری، اصلاح روش‌های تغذیه و استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند تولید جامعه عشایری را تا حدود ۴۰ درصد افزایش دهد و این موضوع در شرایط فعلی که کشور با محدودیت‌های اقتصادی و تحریم مواجه است، اهمیت ویژه‌ای دارد.میرزاوند با اشاره به نقش عشایر در حفاظت از منابع طبیعی اظهار کرد: اگر جامعه عشایری از چرخه تولید خارج شود، علاوه بر کاهش تولید گوشت، عرصه‌های طبیعی نیز با مشکلاتی همچون افزایش پوشش‌های خشک، افزایش خطر آتش‌سوزی و فرسایش خاک مواجه خواهند شد.
وی افزود: دام عشایری مانند دامداری صنعتی نیست که در صورت زیان اقتصادی بتوان آن را متوقف کرد؛ عشایر طی قرن‌ها با شرایط اقلیمی مختلف ایران سازگار شده‌اند و بسیاری از نژادهای دام کشور، ذخایر ژنتیکی منحصربه‌فردی هستند که ارزش آنها کمتر از طلا و سایر ذخایر ملی نیست.میرزاوند با تأکید بر ضرورت حفاظت از ذخایر ژنتیکی عشایر گفت: برخی نژادهای دام عشایری متناسب با اقلیم‌های خاص کشور شکل گرفته‌اند و همین سازگاری ژنتیکی یک سرمایه ملی است که باید در برنامه‌های توسعه و حساب‌های ملی کشور به رسمیت شناخته شود.
رئیس سازمان امور عشایر کشور همچنین ظرفیت گردشگری عشایری را یکی دیگر از مزیت‌های مهم این جامعه دانست و گفت: برای توسعه گردشگری عشایری باید اصالت فرهنگی و سبک زندگی عشایر حفظ شود و اجازه ندهیم گردشگری به ارائه تصویری غیرواقعی و مصنوعی از زندگی عشایری منجر شود.وی افزود: در چارچوب سامانه‌های عرفی گردشگری عشایری، تلاش شده است فرزندان عشایر در این حوزه نقش محوری داشته باشند و ظرفیت‌های فرهنگی، آیین‌ها، پوشش، غذا، صنایع دستی و سبک زندگی جامعه عشایری به عنوان بخشی از هویت ایرانی به گردشگران معرفی شود.
میرزاوند با اشاره به ظرفیت اقتصادی صنایع دستی زنان عشایر گفت: صنایع دستی عشایری می‌تواند به یکی از منابع مهم اشتغال و درآمد خانواده‌های عشایری تبدیل شود و به‌ویژه برای زنان سرپرست خانوار فرصت اقتصادی مناسبی ایجاد کند.وی با انتقاد از نقش واسطه‌ها در بازار صنایع دستی عشایری اظهار کرد: یکی از مشکلات اصلی زنان عشایر پس از تولید محصول، حضور واسطه‌ها و دلالان است؛ به همین دلیل ایجاد فروشگاه‌های عرضه مستقیم و زنجیره‌ای در دستور کار قرار گرفته تا محصولات مستقیماً از تولیدکننده به مصرف‌کننده برسد.
رئیس سازمان امور عشایر کشور از راه‌اندازی فروشگاه‌های زنجیره‌ای عرضه محصولات عشایری خبر داد و گفت: تلاش می‌کنیم این فروشگاه‌ها در سراسر کشور توسعه پیدا کنند و منابع حاصل از فروش محصولات در همان استان و جامعه عشایری باقی بماند.میرزاوند با اشاره به ظرفیت گیاهان دارویی در مناطق عشایری نیز گفت: در این حوزه باید همزمان اطلس گیاهان دارویی، برداشت اصولی از طبیعت، کشت زراعی و کشت گلخانه‌ای مورد توجه قرار گیرد و آموزش لازم به عشایر ارائه شود تا برداشت از منابع طبیعی به انقراض گونه‌های ارزشمند منجر نشود.
وی با تأکید بر ضرورت حکمرانی مبتنی بر داده در حوزه عشایری افزود: تمامی سکونتگاه‌های عشایری، مسیرهای دسترسی و راه‌های عشایری باید به صورت دقیق شناسایی و نقشه‌برداری شوند تا این اطلاعات به عنوان اطلس سکونتگاه‌ها و راه‌های عشایری در برنامه‌ریزی‌های کشور مورد استفاده قرار گیرد.میرزاوند با اشاره به ضرورت تسهیل کسب‌وکار در مناطق عشایری گفت: قوانین و مقررات باید به گونه‌ای اجرا شوند که ضمن حفاظت از حقوق عمومی و منابع طبیعی، مسیر فعالیت اقتصادی عشایر و سرمایه‌گذاری در این مناطق نیز تسهیل شود.
وی با بیان اینکه استان البرز ظرفیت بالایی برای اجرای طرح‌های نوآورانه در حوزه عشایری دارد، خاطرنشان کرد: وجود دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، شرکت‌های دانش‌بنیان و زیرساخت‌های مناسب در البرز، این استان را به یکی از ظرفیت‌های مهم برای اجرای طرح‌های پایلوت تبدیل کرده است.رئیس سازمان امور عشایر کشور پیشنهاد کرد: با استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان، نخستین هنرستان تخصصی دامپروری با رویکرد علمی و کاربردی در استان البرز راه‌اندازی شود تا تربیت نیروی انسانی متخصص برای آینده جامعه عشایری مورد توجه قرار گیرد.
میرزاوند همچنین بر ضرورت تقویت مشارکت مردم در طرح‌های مربوط به عشایر تأکید کرد و گفت: هیچ طرح پایداری بدون مشارکت مردم شکل نمی‌گیرد و مشارکت جامعه عشایری باید در مراحل طراحی، اجرا و ارزیابی برنامه‌ها مورد توجه قرار گیرد.وی با اشاره به شرایط کشور در دوران جنگ و ضرورت آمادگی دستگاه‌ها افزود: شرایط امروز، شرایط شعار دادن و صرفاً ارائه برنامه نیست؛ برنامه‌ها باید اجرایی، عملیاتی و متناسب با شرایط جنگی و بحران طراحی شوند و سازمان امور عشایر نیز تلاش کرده است ظرفیت‌های خود را برای خدمت‌رسانی در چنین شرایطی آماده نگه دارد.
میرزاوند در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت تأمین پایدار آب شرب عشایر تأکید کرد و گفت: با وجود مصرف بسیار محدود آب شرب جامعه عشایری در مقایسه با کل مصرف کشور، در برخی مناطق برای تأمین آب مورد نیاز عشایر با مشکل تخصیص مواجه هستیم که باید با نگاه واقع‌بینانه و متناسب با شرایط مناطق عشایری اصلاح شود.وی همچنین خواستار بازنگری در نحوه تخصیص سوخت ناوگان عشایری شد و افزود: میزان سوخت باید بر اساس مسیرهای واقعی و شرایط جغرافیایی مناطق عشایری محاسبه شود، چراکه بسیاری از خودروهای این بخش در مسیرهای خاکی و کوهستانی تردد می‌کنند و محاسبه مصرف آنها بر اساس مسیرهای آسفالته، پاسخگوی نیاز واقعی نیست.رئیس سازمان امور عشایر کشور در پایان با تأکید بر ضرورت تقویت پوشش‌های بیمه‌ای جامعه عشایری گفت: باید سازوکارهای بیمه دام، خودرو و سایر دارایی‌های عشایر متناسب با شرایط واقعی زندگی آنان اصلاح شود و از ظرفیت سازمان هواشناسی، منابع طبیعی، صندوق بیمه و سایر دستگاه‌ها برای طراحی الگوهای دقیق‌تر مدیریت ریسک و جبران خسارت استفاده شود.میرزاوند تأکید کرد: جامعه عشایری تنها یک جامعه تولیدکننده گوشت نیست، بلکه بخشی از امنیت غذایی، حفاظت از منابع طبیعی، ذخایر ژنتیکی، فرهنگ، گردشگری، صنایع دستی و اقتصاد ملی به این جامعه وابسته است و صیانت از این ظرفیت، نیازمند یک نگاه جامع، داده‌محور و اقتصادی است.